مقدمه
در بسیاری از سازمانها، فرآیند ارزیابی عملکرد سالهاست که با تکیه بر عدد، امتیاز و نمودار اجرا میشود. مدیر یا سرپرست، پرسشنامهای را پر میکند و در نهایت، عملکرد یک فرد به یک عدد تبدیل میشود. اما آیا این عدد، تصویری منصفانه و واقعی از تلاشها، ظرفیتها و زمینههای رشد یک فرد ارائه میدهد؟
پاسخ من، و شاید بسیاری از مدیران منابع انسانی، بهمرور در حال تغییر است.
چرا این مدل عددی، ناکافی است؟
مدلهای مبتنی بر امتیاز و عدد، سه ایراد اساسی دارند:
- سادهسازی بیش از حد
عملکرد انسانها ترکیبی از رفتار، نیت، بافت سازمانی و شرایط محیطی است؛ اما عدد، این پیچیدگی را نادیده میگیرد. - تضعیف گفتوگو
وقتی عملکرد به یک عدد خلاصه میشود، دیگر انگیزهای برای گفتوگوی عمیق بین مدیر و کارمند باقی نمیماند. - برداشتهای ناعادلانه
افراد مختلف با ویژگیهای مختلف ممکن است برای یک عدد یکسان، تفسیرهای متفاوتی دریافت کنند. این مسأله میتواند احساس بیعدالتی ایجاد کند.
ایده محوری ما: عبور از عدد به روایت
ما در سازمان خود، طراحی یک مدل جدید را آغاز کردهایم؛ مدلی که بهجای عدد، از کلمه استفاده میکند. در این مدل، ارزیابی عملکرد شامل:
- توصیف دقیق نقاط قوت فرد
- برجستهسازی زمینههای رشد، به زبان ساده و مشخص
- بیان مصادیق واقعی و مستند از رفتارهای فرد در محیط کار
- ثبت برداشت کلی از تأثیر فرد بر تیم یا سازمان
است. هدف، این نیست که «امتیاز» حذف شود؛ بلکه تلاش میکنیم ابتدا یک «درک دقیق و انسانی» شکل بگیرد، سپس اگر نیاز به سنجش کمی بود، در بستری معنادار و با معیارهای شفاف، انجام شود.
مسیر حرکت ما
ما هنوز در ابتدای راه هستیم. فعلاً تصمیم گرفتیم این مدل را در برخی واحدها بهصورت آزمایشی اجرا کنیم. هنوز نمیدانیم چه چالشهایی در انتظارمان است، اما میدانیم که این مسیر، ارزش آزمودن را دارد. این تجربه، میتواند ما را به سمت عدالت سازمانی، افزایش مشارکت کارکنان، و در نهایت، رشد فردی و جمعی هدایت کند.
جمعبندی
اگر بخواهیم عملکرد را بسنجیم، باید آن را «بفهمیم» نه فقط «محاسبه کنیم». باید به انسانها به چشم انسان نگاه کنیم، نه عدد. این مقاله دعوتی است به همهی طراحان، مدیران و علاقهمندان منابع انسانی:
بیایید ارزیابی را از نو طراحی کنیم.
🟩 ما هنوز در ابتدای این مسیر هستیم.
🟧 و مسیرهایی که تازه آغاز میشوند، همیشه امید در دلشان هست.